Dit was de titel van een brochure die ik in het begin van carrière kreeg uitgereikt. Voorop stond een brandweerman in een houding die verdriet uitdrukte en binnenin waren er tips (voor de partner) om er met je man over te praten. Laten we het zo zeggen: de bedoeling was goed.

Als ik op feesten ben, of ik sta les te geven en mensen horen dat ik brandweervrouw ben, krijg ik regelmatig de vraag: wat is het ergste dat je ooit hebt meegemaakt? Ik denk dat de mensen die het vragen een idee hebben zoals in de series of zo, want van mij ga je geen antwoord krijgen. Dat soort dingen bespreek ik met mijn collega’s op de post en vrienden, maar niet met wildvreemden. En ja, we maken dingen mee waar de meeste mensen hard van zouden weg lopen. Dat betekent niet dat het ons niets of weinig doet.

Ikzelf heb er meestal weinig moeite mee, het is werk. Dat klinkt heel gek, maar doordat ik het kan scharen onder ‘werk’ kan ik het makkelijker loslaten. Helaas is het ook voorgekomen dat het leed wel heel dichtbij is gekomen. Binnen mijn eigen post. En dan merk je dat de brandweer meer is dan een stel collega’s op een auto, het is een soort familie. Dat neemt niet weg dat we alle dingen even makkelijk kunnen loslaten. Ook ik heb weleens een paar dagen met een naar gevoel rondgelopen na een inzet.
Al op vrij jonge leeftijd heb ik te maken gehad met iets dat PTSS genoemd wordt. Door een reanimatie uit te voeren op 15-jarige leeftijd van een slachtoffertje van 6 jaar. Ik ben heel goed opgevangen door mijn ouders, door mijn school en mensen in mijn omgeving. Dat betekende niet dat het over was. Ik heb na een maandenlange therapie ermee leren omgaan, over zal het nooit zijn. Later, toen we op de post het over ernstige ongevallen hadden, kwam het verhaal weer naar boven. Ik was inmiddels 30 jaar verder en ik kon nog tot in detail vertellen wat er die dag gebeurd was. Pas toen een collega mij vertelde: als een kind dat aan jou verteld, op deze manier, wat zou jij dan doen? Toen ging er bij mij een lampje branden. De verwerking begon eindelijk. Daar heb je collega’s voor.

Ik zie het ook om me heen bij collega’s van andere hulpdiensten, ook zij hebben het nodige gezien en meegemaakt. En nee, dat zijn geen dingen die je kunt delen met je omgeving omdat je de impact nooit kan uitleggen. Je verhaal kwijt, dat kan wel, maar alleen met de mensen die naast je stonden kun je echt uitleggen wat daar nu gebeurd is. En helaas komt PTSS gewoon voor. Er wordt alles aan gedaan om het te voorkomen, maar zo werkt het nu eenmaal niet. De menselijke geest is soms een mysterie.
Na elke inzet met dodelijke slachtoffer hebben we een gesprek met het COT. Het Collegiale Opvang Team. Hiermee bespreek je met je collega’s die erbij waren de inzet van voor naar achter na. Om te kijken wat er met je gebeurt en ook later kunnen we nog een bijeenkomst organiseren. Is dat voldoende? Dat weet je nooit.

Na een inzet het afgelopen weekend realiseerde ik me dat hulpverleners nog een manier om met de emoties om te gaan die vrijkomen bij een inzet met dodelijke of ernstige slachtoffers. Eén die voor buitenstaanders misschien nog lastiger te begrijpen is, zwarte humor. Het afreageren door er met zulke humor mee om te gaan. En ik kan melden, dat als je het ziet en hoort je je meteen afvraagt of het wel nodig is. Ik weet nog wel een incident waarbij een oudere gewond was geraakt en we ons op de kazerne hardop afvroegen wat je nog meer had dan een rolstoel (en nog meer fraais). Toen we opkeken stond daar een man met afschuw op zijn gezicht te luisteren en vertelde ons eens even normaal te doen. Hij had nog nooit gezien dat wij ons verhaal en de gebeurtenis op een andere manier aan het verwerken waren en dat hij dat ook niet had mogen zien. Later is hem door een officier uitgelegd wat er nu aan de hand was en waarom het gebeurde.

Dus nee, ik heb het niet met ‘buitenstaanders’ over de dingen die we bij de brandweer mee maken. Met mijn familie, vrienden, collega’s wel. En de laatste tijd komt er steeds meer aandacht voor collega’s die moeite hebben met aspecten van het werk en PTSS. Er is een stichting voor die zich er hard voor maakt. Wat je in de mooie politie- en brandweerseries ziet is gespeeld leed. En dat nodigt misschien uit tot meeleven, maar het echte leven is een stuk anders dan u misschien denkt.